مقالات

تفاوت محاسن و مکارم اخلاق

آن دسته از دستورات اخلاقی که مربوط به روابط اجتماعی و جلب منافع مادی و چگونگی معاشرت با دیگران است و موجب بهبود زندگی دنیوی می شود، در گروه محاسن اخلاق قرار می گیرد.

اخلاقیات که معیار انسانیت بوده و از بزرگواری و طبع بالا و تعالی روحی و معنوی انسان حکایت میکند در زمره مکارم اخلاق قرار می گیرد .

به عبارت دیگر،از متقابل بین حسن خلق با سوء خلق و محاسن با مکارم اخلاق در روایات چنین بر می آید که در مواردی که اولیای الهی خواسته اند پیرامون اخلاق خوب به معنای جامع و کامل آن سخن بگویند و اهمیت و ارزش آن را در مجموع بیان نمایند از کلمه حسن خلق استفاده کرده و آن را با سوء خلق سنجیده اند و بدین وسیله ما را بر کلمات حمیده و سجایای اخلاقی پسندیده تشویق و ترغیب کرده و از صفات ناپسند باز داشته اند.

اما در مواردی که اولیای دین خواسته اند از تعالی معنوی و کمال روحانی سخن بگویند و افراد جامعه را به ارزشهای عالی انسانی متوجه کنند از مکارم اخلاق نام  برده اند وآن را گام نهایی و هدف انبیاء و اولیای الهی شمرده اند.

حضرت علی (علیه السلام)می فرمایند:" اخلاق خود را در آغاز با صفات حمیده و محاسن اخلاق رام کنید و سپس آن را به سوی مکارم اخلاق و سجایای عالی و ملکات نفسانی انسانی سوق دهید."(مهجة البیضاء/ فیض کاشانی/ ج4/ 122)  

بنابراین گام اول در اخلاق رعایت محاسن اخلاقی است وآن، خود گامی است برای دست یابی به مکارم اخلاق.

  محاسن اخلاقی مایه بهزیستی و موجب تحکیم روابط اجتماعی است مردم را به ادب و احترام متقابل و مهر و محبت وا می دارد.

مکارم اخلاق آن دسته از صفاتی است که در مرتبه بالاتری قرار دارد و به انسان تعالی معنوی عطا می کند و تمایلات را از قوه به فعلیت در می آورد.

محاسن اخلاق برای تأمین حیات بشری و زندگی مادی است و مکارم اخلاق برای احیای جنبه انسانی و تکمیل جهات معنوی می باشد.

برخی در تعریف محاسن اخلاق گفته اند:آن قسم خلق و خویی که در شرع مقدس، ممدوح شناخته شده و با غرائز حیوانی و تمایلات نفسانی هماهنگ است یا لااقل با آنها تضادی ندارد حسن خلق است.

و در تعریف مکارم اخلاق گفته شده: آن قسم خلقیت رفیعی است که اگر کسی بخواهد انجام دهد باید با هوای نفس خود و غرائز خویش بجنگد و در جهت مخالف آنها قدم بردارد.

محاسن اخلاق با تمایلات نفسانی هماهنگ است. اما مکارم اخلاق در نقطه مخالف غرائز است.

انسانی که تعالی یافته و متصف به مکارم اخلاق شده است، در معرض این است که فخر فروشی کند و با این فخر فروشی از جهت الهی خارج گردد.

راوی می گوید: به امام صادق (علیه السلام)عرض کردم حد حسن خلق چیست؟ فرمودند:"با مردم به نرمی برخورد کن و پاکیزه سخن بگو و با برادرت گشاده رو باش."

از حضرت صادق (علیه السلام)از مکارم اخلاق سؤال شد که چیست؟ آن حضرت فرمودند:"مکارم اخلاق آن است که نسبت به کسی که به تو ظلم کرده عفو کنی و با کسی که با تو قطع رابطه کرده ارتباط برقرار کنی و کسی که تو را محروم کرده به او عطا کنی و سخن حق بگویی گرچه به ضرر تو باشد."(بحارالانوار / ج 16/120)

صفاتی را که امام در تعریف حسن خلق فرموده با تمایلات نفسانی هماهنگ است یعنی انسان ذاتاً میل دارد محبوب مردم باشد و با مردم مؤدب سخن بگوید اما در مکارم اخلاق آدمی به طور طبیعی مایل نیست طوری عمل کند که در جهت مخالف تمایلات نفسانی قدم گذاشته شود. مثلاً اگر کسی به شما اهانت کرد غریزه انتقامجویی می گوید باید عمل او را تلافی کرد اما امام صادق (علیه السلام)می فرماید: مکارم اخلاق اقتضا می کند او را ببخشی.



نوشته شده توسط: خانم نقوی در تاریخ: 1395/06/19 9:19 PM
نام  
پست الکترونیک
متن پیام  
تصویر امنیتی