مقالات

امير المؤمنين صاحب (جوامع الكلم )

برترين راه معرفت علي (ع)

 بهترين معرفت درباره شخص، چيزي از معرفي بهترین معرف حاصل مي شود و هيچ معرفي درباره علي بن ابي طالب(ع) چونان قرآن و عترت نيست، تعبير قرآن كريم از علي بن ابيطالب(ع)  تحت عنوان ولايت است. عنوان ولايت علي(ع)  در قرآن، يعني ولايتي كه مايه كمال دين و پاية تمام نعمت و سبب به نصاب رسيدن اسلام خداپسند است.

معرفي رسول اكرم (ص)

 رسول گرامي(ص)  فرموده اند: خدا را جز من و علي، و علي را جز من و خدا، و مرا جز خدا و علي نشناخت.(1)

 علي بن ابيطالب(ع)   طبق بيان نوراني خاتم انبياء(ص)  از «جوامع الكلم» برخوردار بود. زيرا پيامبر دربارة حضرت علي (ع)  فرمود: اُوتيتَ جَوامِعُ الكَلِم و اَنتَ يا عَليُ قد اُعطيتَ جَوامعَ الكَلِم(2) خداي سبحان به من كلمات جامعه عطا كرد به تو، اي علي بن ابيطالب(ع)   هم كلمات جامعه مرحمت كرد.

تعبير رسول اكرم (ص)  درباره جامعيت اميرالمؤمنين عليه السلام چنين است: هركس بخواهد به علم آدم و فهم نوح و حِلم ابراهيم عليه السلام و زهد يحيي بن زكري(ع)  و بطش و شهادت شجاعانه موسي(ع)  بنگرد، علي بن ابيطالب (ع)   را نگاه كند.(3)

 عبارت آن حضرت (ص) دربارة منزلت علوي (ع)   اينست: منزلت علي(ع)  از من همانند منزلت من از پروردگار من است و از اينكه آن حضرت صلي الله عليه و آله، علي (ع)   را جان خود دانست و در اينباره فرمود: «ذاك نفسي»(5)

 تعبير از آن حضرت(ع)   به  «عمودالدين »(6) مي تواند مقام برتري را ارائه كند، و نيز تعبير از آن حضرت(ع)   به «باب مدينه العلم»(7) و «باب مدينه الحكمه»  از عظت خاصي خبر مي¬دهد. مخصوصاً تعبيري كه رسول گرامي(ع)   از شهر حكمت كرد و آن را بهشت ناميد و در اين باره چنين فرمود: و چون علي درِ شهرِ حكمت است و حكمت، هم اكنون بهشت است پس آن حضرت(ع)  هم اكنون در بهشت است(8). از اينرو درباره آن حضرت(ع)   از رسول گرامي(ص) چنين نقل شده كه «علي في الجنه»  يعني علي بن ابيطالب(ع)   اكنون دربهشت به سر مي برد نه آنكه علي(ع)   فقط در قيامت وارد بهشت مي شود.(9)

کلمات جامعه در بردارندة تمامي شئون دنيوي و اخروي

 كلمات جامعه، آن معارف برين و برتريني است كه وظائف فرد و جامعه را از يك سو، وظايف دنيا و آخرت را از سوي ديگر، وظايف دولت و ملت را از سوي سوم، روابط محلي، منطقه اي و بين المللي را از سوي چهارم، بالاخره وظايف مُلك و ملكوت را از سوي پنجم در نظر گرفته و تبيين كرده. يك انسان تك بعدي فقط دنيا را مي بيند، يا وظايف فردي را، و اگر گاهي از جمع سخن مي گويد، جمع اعتباري و جمع دنيايي در حوزه انديشه اوست. يك انساني كه مرگ را پوسيدن مي داند و نه از پوست برآمدن، او هرگز به فكر برنامه هاي ميان مدت، يعني برزخ نيست، چه رسد به برنامه هاي دراز مدت، يعني ابد. كسي كه از جوامع الكلم برخوردار است، مثل علي بن ابي طالب (ع)  ، هم برنامه كوتاه مدت را در نظر دارد، يعني وظايف ( دنيا )، هم برنامه¬هاي ميان مدت را از نظر دور ندارد، يعني جريان (برزخ) و هم برنامه دراز مدت را در نظر دارد، يعني (ابديت انسان).  چنين آدمي كه از كلمه جامعه الهي برخوردار است، مارا به همة اين شئون ياد شده ارشاد مي¬كند.

علي از منظر فاطمه و ساير اهلبيت (ع)

 حضرت فاطمه سلام الله عليها در وصف علي بن ابي طالب (ع)   آن ذات مقدس را چنين مي¬ستايد  «فانه قواعد الرساله و رواسي النبوه و مهبط الروح الامين و البطين بامر الدين في الدنيا و الاخره »

 حضرت امام محمد باقر (ع)   درباره اميرالمؤمنين(ع)   چنين مي فرمايد: «علي بن ابي طالب به كتاب و سنت پيامبر او عمل كرد و اگر چيزي رخ مي داد كه كتاب خدا و سنت رسول اكرم(ع)   در آن باره پيام صريحي نداشت، خداوند با الهام خاص اورامُلْهم   مي فرمود: و اين از مُعْضِلات است» همة تعبيرهاي ياد شده صبغة علم حضوري و اطلاع شهودي آن حضرت(ع)   را به همراه داردكه لازمه همه آنها حيات عارفانه و شاهدانه علوي است، نه حكيمانه و متكلمانه وي.

از استاد آیت اله جوادی آملی

 پی نوشت ها:

 1ـ از مختصر بصائر الدرجات، ص 125ـ مناقب ابن شهر آشوب، ج 3، ص 267ـ ارشادالقلوب، ص 209

 2ـ بحارالانوار، 39/76

 3ـ البدايه و النهايه، ص 7 ،ج 357

 4ـ دخائر العقبي، ص 120

 5ـ اختصاص، ص 223

 6ـ مناقب ابن شهر آشوب، ج 3، ص 76

 7ـ بحار، ج 39، ص 210

 8ـ امالي صدوق، ص 472، ج 632

 9ـ سنن ابي داود، ج 4 ،ص 212، ج 46
 



نوشته شده توسط: خانم نقوی در تاریخ: 1395/06/19 9:13 PM
نام  
پست الکترونیک
متن پیام  
تصویر امنیتی